"Until the lions have their own historians the history of the hunt will always glorify the hunter...."
- Chinua Achebe

2015, ജൂലൈ 31, വെള്ളിയാഴ്‌ച

ജന്മനാട്ടില്‍ കാര്‍ട്ടൂണിസ്റ്റ് ശങ്കറിന് മ്യൂസിയം - രാജശേഖരന്‍ മുതുകുളം

അരനൂറ്റാണ്ടുകാലം കാര്‍ട്ടൂണ്‍ രംഗത്തെ അതികായനായും കേരളത്തിലെ പ്രശസ്ത കാര്‍ട്ടൂണിസ്റ്റുകളുടെ ഗുരുനാഥ നായും ജീവിച്ച കായംകുളത്തുകാരനായ ശങ്കരപ്പിള്ളയെന്ന ലോകപ്രശസ്തനായ കാര്‍ട്ടൂണിസ്റ്റ് ശങ്കര്‍ നമ്മെ വിട്ടുപിരിഞ്ഞിട്ട് കഴിഞ്ഞ ഡിസംബര്‍ 26 ന് 25 വര്‍ഷം തികഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മര ണാര്‍ത്ഥം ജന്മനാടായ കായംകുളത്ത് ശങ്കര്‍ സ്മാരക ദേശീയ കാര്‍ട്ടൂണ്‍ മ്യൂസിയവും ആര്‍ട്ട് ഗ്യാലറിയും തുറന്ന് പ്രവര്‍ത്തനമാരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു.

കായംകുളത്തെ കൃഷ്ണപുരത്ത് സാംസ്‌കാരിക വിനോദ കേന്ദ്രത്തോട നുബന്ധിച്ചുള്ള ശങ്കര്‍ സ്മാരക ദേശീയ കാര്‍ട്ടൂണ്‍ മ്യൂസിയവും ആര്‍ട്ട് ഗ്യാലറിയും സന്ദര്‍ശിക്കുന്ന വര്‍ക്ക് കാര്‍ട്ടൂണിസ്റ്റ് ശങ്കറിന്റെ വിശ്വ വിഖ്യാത കാര്‍ട്ടൂണുകള്‍ അവിടെ അണിനിരന്നിരിക്കുന്നതു കാണാം. കേരള ലളിത കലാ അക്കാദമിയാണ് ഇതിന്റെ പ്രവര്‍ത്തനം ഏറ്റെടുത്ത് നടത്തുന്നത്. കായംകുളം എംഎല്‍എ സി കെ സദാശിവന്റെ പദ്ധതിയില്‍ ഉള്‍പ്പെടുത്തി 15000 ചതുരസ്ര അടി വിസ്തീര്‍ണത്തില്‍ കേരളീയ വാസ്തുകലാ മാതൃകയിലാണ് മ്യൂസിയം തയാറാക്കിയിട്ടുള്ളത്. കാര്‍ട്ടൂണ്‍ മ്യൂസിയത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതിനു മുമ്പ് നമുക്ക് കാര്‍ട്ടൂണിസ്റ്റ് ശങ്കറിന്റെ ജീവിതത്തിലേക്ക് ഒന്നു കടക്കാം.

കായംകുളം ഗ്രാമത്തിലെ ചേരാവള്ളിയില്‍ ഇല്ലിക്കുളത്ത് വീട്ടില്‍ കേശവപിള്ളയുടേയും കൊച്ചു കുഞ്ഞമ്മയുടേയും മകനായി 1902 ജൂലൈ 31 ന് ശങ്കര്‍ ജനിച്ചു. ശങ്കറിന്റെ മുത്തച്ഛന്‍ കാശിയാത്ര കഴിഞ്ഞ് എത്തിയതിന്റെ പിന്നാലെയായിരുന്നു കുഞ്ഞിന്റെ ജനനം. കാശി വിശ്വനാഥന്റെ ഓര്‍മക്കായി മുത്തച്ഛന്‍ കുഞ്ഞിന് ശങ്കരന്‍ എന്നു പേരിട്ടു.

യാദൃശ്ചികമാവാം, തന്നെ പേരുവിളിച്ച മുത്തച്ഛന്റേയും അമ്മാവന്റേയും സംരക്ഷ ണത്തില്‍ ശങ്കരന് വളരേണ്ടി വന്നു. ഇല്ലിക്കുളം തറവാട്ടിലെ സര്‍പ്പക്കാവും അവിടെ വിളക്കു വെച്ചിരുന്ന സായം സന്ധ്യകളുമൊക്കെ മുത്തച്ഛന്റെ കൂടെയുള്ള ജീവിതം എന്ന ബാല്യ സ്മരണകളില്‍ ശങ്കര്‍ ഓര്‍ക്കുന്നുണ്ട്. 87 ആം വയസിലും കണ്‍കോണു കളില്‍ കുസൃതി ഒളിപ്പിച്ചു നടന്നിരുന്ന ശങ്കറിന്റെ കാര്‍ട്ടൂണ്‍ കുസൃതികള്‍ തുടങ്ങിയത് അദ്ദേഹം മാവേലിക്കരയില്‍ സ്‌കൂള്‍ വിദ്യാഭ്യാസം ചെയ്യുന്ന കാലത്താണ്. ക്ലാസ് സന്ദര്‍ശനത്തിനിടയില്‍ പിള്ളേര്‍ക്ക് ജോലി നല്കി ഉറക്കം പിടിച്ച 'ഹെഡ്മാഷാ' യിരുന്നു കഥാപാത്രം. കുറിയ ശരീരത്തിലൊരു വന്‍ കുടവയറുമായി വന്ന അദ്ദേഹം കസേരയില്‍ ഇരുന്നിട്ട് മേശമേലേക്ക് കാല്കയറ്റിവെച്ച് ഉറങ്ങുന്നതിനിടയില്‍ മുണ്ട് മുട്ടിന് എത്രയോ മുകളിലേക്ക് കയറിപ്പോ യിരുന്നു. ഈ രംഗത്തിന് കൊഴുപ്പു കൂട്ടും പോലെ അദ്ദേഹം കൂര്‍ക്കം വലിക്കാനും തുടങ്ങി. ഇതായിരുന്നു കുട്ടിയായ ശങ്കരനില്‍ കാര്‍ട്ടൂണിസ്റ്റ് ജനിച്ച നേരം. 

ശങ്കരന്‍ വരച്ച കാര്‍ട്ടൂണുകള്‍ കുട്ടികളുടെ എല്ലാം കൈകളില്‍ എത്തുകയും അവര്‍ ആര്‍ത്തു ചിരിക്കാനും തുടങ്ങി. വൈകാതെ ക്ലാസ് ടീച്ചര്‍ വഴി ഹെഡ്മാഷിന്റെ കയ്യിലും ആ കാര്‍ട്ടൂണ്‍ എത്തി. അദ്ദേഹം ശങ്കറിനെ ആവോളം ശകാരിച്ചു. സ്‌കൂളില്‍ നിന്ന് പുറത്താക്കുന്നതൊഴിച്ച് ബാക്കിയെല്ലാം ഹെഡ്മാഷ് ചെയ്തു. ഭയത്തോടെയാണ് അന്ന് വൈകിട്ട് വീട്ടിലേക്കു ശങ്കരന്‍ കടന്നു ചെന്നത്. കാര്‍ട്ടൂണ്‍ കണ്ട് പൊട്ടിച്ചിരിച്ചു തുടങ്ങിയ അമ്മാവനു മുന്നില്‍ ശങ്കറിന്റെ ഭയം അലിഞ്ഞലിഞ്ഞി ല്ലാതായി.

ഇത്തരം കുസൃതികള്‍ തിരുവനന്തപുരം കോളേജ് ഓഫ് സയന്‍സില്‍ (ഇന്നത്തെ യൂണിവേഴ്‌സിറ്റി കോളേജ്) ബി എ ഫിസിക്‌സിനു (അന്ന് ഫിസിക്‌സും ബി എ ആയിരുന്നു) പഠിക്കുമ്പോഴും തുടര്‍ന്നു. അവിടെ ശങ്കരന്‍ വരച്ച തന്റെ കാര്‍ട്ടൂണുമായി പ്രിന്‍സിപ്പാളിനോടു പരാതി പറയാന്‍ ചെന്ന കെമിസ്ട്രി പ്രൊഫസര്‍ക്കു വലിയൊരു തിരിച്ചടി കിട്ടി. ശങ്കരന്‍ വരച്ച പ്രിന്‍സിപ്പാളിന്റെ കാര്‍ട്ടൂണ്‍ കെമിസ്ട്രി പ്രൊഫസറെ എടുത്തു കാട്ടി പ്രിന്‍സിപ്പാള്‍.

1927 ല്‍ അദ്ദേഹം ബി എ പാസായി. നിയമം പഠിക്കാന്‍ ബോംബെ ലോ കോളേജില്‍ ചേര്‍ന്നെങ്കിലും നിയമം പഠിക്കുന്നതില്‍ അസംതൃപ്തനായ ശങ്കര്‍ നിയമ പഠനം ഉപേക്ഷിച്ചു. കാര്‍ട്ടൂണ്‍ വര ശങ്കര്‍ തുടര്‍ന്നു. പല പത്രങ്ങളിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാര്‍ട്ടൂണ്‍ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു തുടങ്ങി.

നിരവധി അപേക്ഷ അയച്ചതിനു ശേഷം അദ്ദേഹത്തിന് ബോംബെയില്‍ ഒരു ജോലി കിട്ടി. കപ്പല്‍ ശൃംഖലയുടെ ഉടമയും സ്ന്ധ്യ സ്റ്റീം ഷിപ്പ് കമ്പനിയുടെ സ്ഥാപകനുമായ നരോത്തം മൊറാര്‍ജിയുടെ പ്രൈവറ്റ് സെക്രട്ടറിയായി 5 വര്‍ഷം ജോലി നോക്കി. ഈ കാലയളവില്‍ നാട്ടില്‍ തിരിച്ചെത്തി കോളേജ് വിദ്യാഭ്യാസ കാലത്ത് താന്‍ സ്‌നേഹിച്ച തിരുവനന്തപുരംകാരി തങ്കത്തെ വിവാഹം ചെയ്തു.

മൊറാര്‍ജി കുടുംബത്തോടൊപ്പം ജോലി ചെയ്തിരുന്ന കാലത്ത് കോണ്‍ഗ്രസുമായും ശങ്കര്‍ ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു. ബോംബെ ചെഡവ റോഡിലെ ശങ്കറിന്റെ താമസസ്ഥല ത്തായിരുന്നു കോണ്‍ഗ്രസ് ബുള്ളറ്റില്‍ രഹസ്യമായി പ്രിന്റ് ചെയ്തിരുന്നത്. തന്റെ രാഷ്ട്രീയ സമീപനങ്ങള്‍ ആധാരമാക്കി വരച്ച ശങ്കറിന്റെ കാര്‍ട്ടൂണുകള്‍ ഇടക്കിടെ 'ബോംബെ ക്രോണിക്കിള്‍' , 'ഫ്രീ പ്രസ്സ്' ജേര്‍ണല്‍ എന്നിവയില്‍ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു കൊണ്ടിരുന്നു.

ഗാന്ധിജി, ജയ്കര്‍ തുടങ്ങിയവരടങ്ങിയ രണ്ടാം വട്ടമേശ സമ്മേളനത്തി നുള്ള പ്രതിനിധി സംഘത്തെ ബ്രിട്ടീഷുകാര്‍ ഓടിക്കുന്ന കാര്‍ട്ടൂണ്‍ മനോഹരമായ അടിക്കുറിപ്പോടെ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിരുന്നു. 'ഗാന്ധിജി തുടങ്ങിയ സംസ്‌കാര രഹിതരായ ജനക്കൂട്ടത്തെ പിരിച്ചുവിടുക എന്ന ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ സ്ഥിരം പല്ലവിയെ' പരിഹസിച്ചു കൊണ്ടുള്ള തായിരുന്നു ആ കാര്‍ട്ടൂണ്‍.

ബോംബെ ക്രോണിക്കിളില്‍ ഈ കാര്‍ട്ടൂണ്‍ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചപ്പോള്‍ പ്രഗത്ഭനായ പത്രാധിപര്‍ പോത്തന്‍ ജോസഫിനെ അത് വളരെ ആകര്‍ഷിച്ചു. അരപ്പേജായി ഈ കാര്‍ട്ടൂണ്‍ വന്ന ദിവസം ബസ്സില്‍ സഞ്ചരിക്കുന്നതിനിടയില്‍ പോത്തന്‍ ജോസഫ് റോഡിലൂടെ നടന്നു പോകുന്ന ശങ്കറിനെ കണ്ടു. ഉടന്‍ തന്നെ അദ്ദേഹം ബസ് നിര്‍ത്തിച്ചിട്ട് ബസ്സില്‍ നിന്നും ചാടി ഇറങ്ങി. ഓടിച്ചെന്ന ശങ്കറിനെ കെട്ടിപ്പിടിച്ചു. പിന്നീട് പോത്തന്‍ ജോസഫ് 'ഹിന്ദുസ്ഥാന്‍ ടൈംസി'ല്‍ എഡിറ്ററായപ്പോള്‍ ശങ്കര്‍ അവിടെ സ്റ്റാഫ് കാര്‍ട്ടൂണിസ്റ്റായി. 1932 മുതല്‍ 1946 വരെ ഹിന്ദുസ്ഥാന്‍ ടൈംസില്‍ വര്‍ക്കു ചെയ്തു. അതിനു ശേഷം വ്യവസായ പ്രമുഖനായ രാമകൃഷ്ണ ഡാല്‍മിയയുമായി ചേര്‍ന്ന് 'ഇന്ത്യന്‍ ന്യൂസ് ക്രോണിക്കിള്‍' തുടങ്ങി, 11 മാസത്തിനു ശേഷം അതില്‍ നിന്ന് പിന്മാറി.

1948 ല്‍ ശങ്കേഴ്‌സ് വീക്കിലി ജനിച്ചു. ആദ്യലക്കം പുറത്തിറക്കിക്കൊണ്ട് ജവഹര്‍ലാല്‍ നെഹ്‌റു പറഞ്ഞ വാക്കുകള്‍ 'ഡോണ്ട് സ്‌പെയര്‍ മി ശങ്കര്‍' (എന്നെ വെറുതെ വിടരുത് ശങ്കര്‍ എന്നാണ്) 1948 മുതല്‍ 1964 വരെ ശങ്കര്‍ 1500 ഓളം കാര്‍ട്ടൂണുകള്‍ നെഹ്‌റു വിന്റെ വരച്ചു. അദ്ദേഹത്തെ വെറുതെ വിട്ടില്ല. 


രാജശേഖരന്‍ മുതുകുളം
ശങ്കേഴ്‌സ് വീക്കിലി 1949 ല്‍ പുറത്തിറങ്ങിയത് കുട്ടികളുടെ പതിപ്പാണ്. കുട്ടികളുടെ സാഹിത്യം, പെയിന്റിംങ് മത്സരങ്ങള്‍ സ്ഥിരമായി നടത്താന്‍ ശങ്കറിന് പ്രചോദനമായി. 140 രാജ്യങ്ങളില്‍ നിന്നുള്ള ലക്ഷക്കണക്കിന് കുട്ടികള്‍ പങ്കെടുത്ത അന്തര്‍ദേശീയ മത്സരമായി ആ പെയിന്റിംങ് മത്സരം വളര്‍ന്നു. ചില്‍ഡ്രന്‍സ് ബുക്ക്ട്രസ്റ്റിന് 1957 ല്‍ ഫ്‌ലീറ്റ് സ്ട്രീറ്റായ ഡെല്‍ഹിയിലെ ബഹദൂര്‍ഷാ സഫര്‍മാര്‍ഗില്‍ തുടക്കമിട്ടു. നെഹ്‌റു മരിച്ച് ഒരു വര്‍ഷം കഴിഞ്ഞ പ്പോള്‍ ബുക്ക് ട്രസ്റ്റ് ബില്‍ഡിങ് നെഹ്‌റു ഹൗസായി. ട്രസ്റ്റില്‍ നിന്ന് 500 ല്‍ പരം പുസ്തകങ്ങള്‍ ഇന്നു വരെ പുറത്തിറങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. അതില്‍ എഴുപത്തേഴും ശങ്കറിന്റ തന്നെ. നെഹ്‌റു ഹൗസില്‍ 1965 ല്‍ തുറന്ന ഡോള്‍ഫ് ഹൗസില്‍ ഇന്ന് 7000 ല്‍ അധികം പാവകള്‍ ഉണ്ട്. ഇതാണ് ലോകത്തില്‍ ഏറ്റവും അധികം കോസ്റ്റിയൂം ഡോള്‍സുള്ള മ്യൂസിയം. ഹംഗറിയില്‍ നിന്ന് ശങ്കറിന് സമ്മാനമായി കിട്ടിയ ഒരു പാവയില്‍ നിന്നായിരുന്നു മ്യൂസിയത്തിന്റെ തുടക്കം.
-----------------------------------
രാജശേഖരന്‍ മുതുകുളം, തംബുരു, മുതുകുളം വടക്ക്, ചൂളത്തെരുവ് പി ഒ കായംകുളം.
-----------------------------------
കടപ്പാട്: 'വിദ്യാരംഗം' മാസിക ലക്കം ജനുവരി 2015